Biologische gevolgen van overgewicht

Onderteken de petitie FOOD REVOLUTION van Jamie Oliver

Overgewicht heeft vele gevolgen. Ik begin met de biologische gevolgen van overgewicht.

Een woord vooraf: Mocht je één of meerdere symptomen herkennen en je zorgen gaan maken, neem dan contact op met je huisarts.

Gewrichtsklachten en pijn aan het bewegingsapparaat

Klachten aan knieën, heupen en lage rugpijn zijn een direct merkbare gevolgen van overgewicht. Het vervelende is dat je hierdoor snel in een vicieuze cirkel belandt, want door deze pijnklachten zul je nog minder geneigd zijn te gaan sporten.

Metabool syndroom

Is dit een ziekte?

Metabool syndroom, soms ook wel metabolisch syndroom genoemd, is niet zozeer een aparte ziekte als wel een combinatie van factoren die daar wel toe kan leiden.

De combinatie van een te calorierijke voeding en te weinig beweging leidt tot het metabolisch syndroom. Dit gaat over meer dan het teveel aantal kilo's alleen. Zoals je bij mijn kanttekeningen over de BMI-waarde kunt lezen, zijn er meer factoren die je in de gaten moet houden dan de weegschaal. De belangrijkste is je vetpercentage en dan gaat het vooral om het viscerale vet (dat rondom je organen zit).

Andere factoren zijn:

Hypertensie ofwel hoge bloeddruk.
Bloedsuikerspiegel in nuchtere toestand.
Te laag HDL gehalte en een te hoog HDL gehalte ofwel je 'cholesterolgehalte'.

Al deze gevolgen hebben met elkaar gemeen dat je ze niet gemakkelijk opmerkt.

Als je er niets van merkt, waarom is het dan toch erg?

Hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte en een hoge bloedsuikerspiegel in nuchtere toestand zijn een soort van 'sluipmoordenaars'. Je merkt ze niet snel op, maar ze leiden tot een grotere kans op de serieuze ziekten - en de lange termijn gevolgen van overgewicht - die ik hieronder noem.

Hart- en vaatziekten

Lange tijd stonden hart- en vaatziekten (denk aan een hartinfarct of beroerte) bovenaan het lijstje van doodsoorzaken in de Westerse wereld. Sinds 2008 staat kanker weer als vanouds bovenaan. Dit komt vooral door een toename van longkanker bij vrouwen - een lange termijn effect van het rookgedrag van enkele decennia terug.

De belangrijkste oorzaak van hart- en vaatziekten is aderverkalking, waarbij de aders en slagaders vernauwen en zelfs verstopt kunnen raken. Het vernauwen komt weer door het neerslaan van cholesterol in de vaatwand.

Risicofactoren voor het ontwikkelen van hart- en vaatziekten zijn: roken, hoge bloeddruk, diabetes en... overgewicht. Naar schatting is bijna een kwart van alle hart- en vaatziekten het gevolg van overgewicht [ref]. En hoe meer van de andere genoemde risicofactoren je hebt, des te groter is het risico ook is.

Daarom is het dus zo belangrijk om overgewicht zo vroeg mogelijk aan te pakken, want daarmee reduceer je gelijk ook de kans op het ontwikkelen van diabetes. Ga je gezond eten dan kun je zo ook je bloeddruk en je cholesterolgehalte omlaag brengen:

Kies gezond vet en vervang verzadigde vetten zoveel mogelijk door onverzadigde vetten.
Kies voor producten die minder zout bevatten en breng je gerechten op smaak met specerijen.
Kies voor vezelrijke producten die helpen je bloedsuikerwaarde te stabiliseren.

En natuurlijk stop je dan ook met roken (hé, bah... vies!) als je dat al niet had gedaan!

Diabetes mellitus ofwel suikerziekte

Bij insulineresistentie, is je lichaam minder gevoelig geworden voor insuline. Het is een factor die bijdraagt aan ontwikkeling van het metabool syndroom, waarmee je je op een hellend vlak begeeft.

Insuline is een hormoon dat ervoor zorgt dat het glucose (bloedsuiker) opgenomen kan worden in de cellen. Kunnen je cellen geen suiker meer opnemen, dan blijven ze dus 'honger' leiden. Intussen is je bloed wel te zoet en meer eten zal die honger niet stillen.

Bij diabetes is je bloedsuikergehalte chronisch ontregeld geraakt. Dit kan ook een aangeboren stofwisselingsziekte zijn (diabetes type I) of - en dat is waar we het hier over hebben - op latere leeftijd zijn ontstaan (diabetes type II).

Vroeger werd diabetes type II ook wel ouderdomsdiabetes genoemd, maar omdat het tegenwoordig op steeds jongere leeftijd voorkomt is het woordje 'ouderdom' niet meer passend. Type II is steeds meer een lifestyle aandoening geworden. Bij dit type diabetes zijn de lichaamscellen minder gevoelig geworden voor insuline.

Omdat diabetes het risico op hart- en vaatziekten vergroot moet extra op het cholesterolgehalte worden gelet. Wordt bij jou diabetes vastgesteld dan kan de huisarts je doorverwijzen naar een diëtiste die je adviseert over je voedingspatroon.

Overige biologische gevolgen van overgewicht

Een opsomming:

Vrouwen met overgewicht hebben meer moeite om zwanger te raken.
Grotere kans op kanker, waaronder dikkedarmkanker, nierkanker en slokdarmkanker.
Een logische: overgewicht kan progresseren naar zwaar overgewicht ofwel obesitas (na enige discussie is obesitas toch niet in de conceptversie van de DSM-5 belandt, maar dus bijna geklassificeerd als psychiatrische stoornis).
Slaapstoornissen.
Kortademigheid.

Ook je geestelijke gezondheid heeft te lijden onder de gevolgen van overgewicht, maar daarover later meer.